Constitutional Limits: What Are the Actual Powers and Boundaries of a State

 

గతంలో కేరళ గవర్నర్ (అరిఫ్ మహమ్మద్ ఖాన్) అక్కడి మంత్రులను పదవి నుండి తొలగించారని హెచ్చరించిన ఉదంతం భారత రాజ్యాంగ వ్యవస్థలో పెద్ద సంచలనంగా మారింది. 

     భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి గవర్నర్ నామమాత్రపు అధిపతి (ఎగ్జిక్యూటివ్ హెడ్) కాగా, ముఖ్యమంత్రి అమలు మంత్రిమండలి వాస్తవ కార్యనిర్వాహక అధిపతిగా ఉంటుంది. గతంలో కేరళ రాజ్‌భవన్‌ మరియు ఎల్.డి.ఎఫ్ (LDF) ప్రభుత్వానికి మధ్య యూనివర్సిటీ వీసీల నియామకం, బిల్లుల ఆమోదంపై తీవ్ర వివాదం నడిచింది. ఈ ఆఫర్, తన కార్యాలయ గౌరవాన్ని తగ్గించేలా మాట్లాడితే మంత్రులపై చర్యలు తీసుకుంటానని, వారిపై తన "సంతృప్తిని" (ఆనందం) ఉపసంహరించుకుంటానని (అంటే పదవి నుండి తొలగిస్తానని) గవర్నర్ హెచ్చరించడం దేశవ్యాప్తంగా రాజ్యాంగ చర్చకు దారితీసింది.

     ఈ సందర్భంగా మనం మన రాజ్యాంగం అందించిన కొన్ని నిబంధనలను కులంకషంగా చర్చించుకుందాం.

     ఆర్టికల్ 164(1):

     రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 164(1) ప్రకారం ముఖ్యమంత్రిని గవర్నర్ నియమిస్తారు. అలాగే ముఖ్యమంత్రి సలహా మేరకే ఇతర మంత్రులను గవర్నర్ నియమిస్తారు. ఇదే ఆర్టికల్‌లో "మంత్రులు గవర్నర్ సంతృప్తి (గవర్నర్ యొక్క ఆనందం) ఉన్నంతవరకే పదవిలో కొనసాగుతారు" అని పేర్కొనబడింది.

     అయితే, ఈ 'సంతృప్తి' అనేది గవర్నర్ యొక్క వ్యక్తిగత ఇష్టాయిష్టాలపై ఆధారపడి ఉండదు. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో గవర్నర్ సంతృప్తి అంటే శాసనసభలో (లెజిస్లేటివ్ అసెంబ్లీ) ఆ మంత్రిమండలికి ఉన్న మెజారిటీ అని అర్థం. సభలో ప్రభుత్వానికి సంపూర్ణ మెజారిటీ ఉన్నంతవరకు, ముఖ్యమంత్రి సలహా లేకుండా ఏ ఒక్క మంత్రిని కూడా స్వతంత్రంగా తొలగించలేరు.

సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు - చారిత్రక నేపథ్యం

     గవర్నర్ అధికారాల పరిమితులపై సుప్రీంకోర్టు గతంలో పలు కీలక తీర్పులను ఇచ్చింది.

షంషేర్ సింగ్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ పంజాబ్ (1974): 

     ఈ కేసులో కోర్టు నిర్ధారించడం, రాజ్యాంగబద్ధంగా గవర్నర్ తన అధికారాలను కేవలం ముఖ్యమంత్రి అనుమతిని మంత్రిమండలి సలహా మరియు సహకారం (ఎయిడ్ మరియు అడ్వైస్) తోనే నిర్వహించాలని సూచించారు. కొన్ని అసాధారణాధికార పరిస్థితుల్లో తప్ప గవర్నర్‌కు సొంత నిర్ణయాలు ఉండవు.

నబం రేబియా కేసు (2016): 

     గవర్నర్ తన విచక్షణ అధికారాలను (విచక్షణాధికారాలు) ఆర్టికల్ 163 ప్రకారం చాలా పరిమితంగా మాత్రమే ఉపయోగించాలని, మంత్రిమండలిని సమాంతర ప్రభుత్వంగా నడపడానికి వీల్లేదని సుప్రీంకోర్టు పునరుద్ఘాటించింది.

కేరళ - రాజ్యాంగ విరుద్ధమైన హెచ్చరిక

     కేరళ గవర్నర్ చేసిన హెచ్చరిక కేవలం ఒక రాజకీయ ఒత్తిడి చర్యగానే మిగిలిపోయింది తప్ప, దానికి చట్టబద్ధత లేదు. రాజ్యాంగ నిపుణుల ప్రకారం-

ఒక మంత్రిని తొలగించే లేదా కేబినెట్ లో ఉంచుకునే సంపూర్ణ అధికారం కేవలం ముఖ్యమంత్రికి మాత్రమే ఉంటుంది.

    Bముఖ్యమంత్రి రికమండేషన్ లేకుండా గవర్నర్ ఏ మంత్రిని తొలగించినా, అది రాజ్యాంగ ఉల్లంఘనే అవుతుంది.

     ఒకవేళ గవర్నర్ 'డిస్‌ప్లెజర్' (అసంతృప్తి) వ్యక్తం చేసినా, ముఖ్యమంత్రి మంత్రిని కొనసాగించవచ్చు. కేరళ ముఖ్యమంత్రి కూడా అదే చేస్తూ గవర్నర్ హెచ్చరికను తిరస్కరించారు.

ముగింపు మరియు కమీషన్ల సూచనలు

     కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై ఏర్పాటైన సర్కారియా కమిషన్ (1983) మరియు ఎమ్.ఎమ్. పూంచీ కమీషన్ (2007) లు గవర్నర్ వ్యవస్థను రాజకీయ ప్రయోజనాలకు వాడుకోకూడదని స్పష్టం చేశాయి. 

     గవర్నర్ అనే పదవి రాష్ట్రంలో సమాఖ్య స్ఫూర్తిని (ఫెడరలిజం) కాపాడటానికి, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య వారధిలా పనిచేయడానికి ఉద్దేశించినదే కానీ, ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలను ఇబ్బంది పెట్టడం లేదు. 

     కేరళ ఉదంతం భారత రాజకీయాల్లో రాజ్యాంగ బద్ధతను, ప్రజాస్వామ్య విలువల ప్రాధాన్యతను మరోసారి గుర్తుచేసింది.

     రాష్ట్రంలో ఎన్నికైన ప్రభుత్వం & గవర్నర్ ఒకరికి ఒకరు సహకరిస్తే సమాఖ్య స్పూర్తికి విఘాతం కలగదు. రాష్ట్ర అభివృద్ధికి దోహదకరంగా ఉంటుంది.