Centre-State Relations in India: The Role & Power of Governor

    

 కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు: గవర్నర్ పాత్ర – విజయం, వైఫల్యాలు మరియు పరిష్కారాలు:

     భారత రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన సహకార సమాఖ్య (Cooperative Federalism) వ్యవస్థలో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య వారధిగా వ్యవహరించాల్సిన అత్యున్నత పదవి గవర్నర్. 

     అయితే, ఆచరణలో ఈ పదవి నిరంతరం వివాదాలకు, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య ఘర్షణలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారుతోంది.

1. గవర్నర్ పాత్ర ఎంతవరకు విజయం సాధించింది?

     రాజ్యాంగబద్ధంగా చూస్తే, కొన్ని సంక్షోభ సమయాల్లో గవర్నర్ వ్యవస్థ దేశ సమగ్రతను కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

రాజ్యాంగ యంత్రాంగ రక్షణ: 

     రాష్ట్రంలో అత్యవసర పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు లేదా శాంతిభద్రతలు క్షీణించినప్పుడు కేంద్రానికి సరైన నివేదికలు పంపడం ద్వారా రాజ్యాంగ సంక్షోభాన్ని నివారించగలిగారు.

సమన్వయ కర్త: 

     కేంద్ర నిధులను, సంక్షేమ పథకాలను రాష్ట్రాల్లో సముచితంగా అమలు చేయడం కేంద్రానికి, రాష్ట్రానికి మధ్య ఒక అధికారిక సమాచార వ్యక్తిగా (ఛానల్ ఆఫ్ కమ్యూనికేషన్) విజయం సాధించింది.

2. కేంద్ర-రాష్ట్రాల వైఫల్యాలకు గవర్నర్ బాధ్యత ఎంతవరకు ఉంది?

     అనేక సందర్భాల్లో కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య సంబంధాలు దెబ్బతినడానికి గవర్నర్ల పక్షపాత వైఖరి ప్రధాన కారణమనే విమర్శలు ఉన్నాయి.

కేంద్ర ఏజెంట్‌గా మారడం: 

     అధికారంలో ఉన్న పార్టీ, రాష్ట్రంలో ప్రతిపక్ష ప్రభుత్వాలను ఇబ్బంది పెట్టడానికి గవర్నర్ వ్యవస్థను ఒక రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుంటోందనే ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

ప్రభుత్వాల కూల్చివేత: 

     స్పష్టమైన మెజారిటీ ఉనికి, హంగ్ అసెంబ్లీ ఏర్పడినప్పుడు లేదా పార్టీల విలీన సమయాల్లో ఏకపక్షంగా వ్యవహరించి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉనికిని దెబ్బతీయడం.

బిల్లులను తొక్కిపెట్టడం: 

     రాష్ట్ర శాసనసభలు ఆమోదించిన ప్రజాపయోగ బిల్లులకు ఆమోదం తెలపకుండా, కాలయాపన చేయడం రాష్ట్రాల అభివృద్ధిని అడ్డుకోవడం.

3. ల్యాండ్‌మార్క్ కోర్టు తీర్పులు (కోర్టు తీర్పులు):

     కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలలో గవర్నర్ పరిధిని నియంత్రించడానికి సుప్రీంకోర్టు చరిత్రాత్మక తీర్పులను ఇచ్చింది.

ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1994): 

     SR Bommai v. Union of India కేసులో సుప్రీంకోర్టు అత్యంత కీలక తీర్పునిచ్చింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి మెజారిటీ ఉందో లేదో గవర్నర్ తన సొంత గదిలో నిర్ణయించకూడదని, కేవలం అసెంబ్లీ వేదికగానే (ఫ్లోర్ టెస్ట్) నిరూపించాలని స్పష్టం చేసింది. ఆర్టికల్ 356 దుర్వినియోగానికి ఇది చెక్ పెట్టింది.

నబం రేబియా కేసు (2016): 

     గవర్నర్ అధికారాలు రాజ్యాంగానికి లోబడే ఉండాలని, తన విచక్షణాధికారాలను ఏకపక్షంగా, మంత్రిమండలి సలహాలకు వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించరాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

4. కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలలో ఉన్న లోపాలు మరియు అధిగమించే మార్గాలు:

రాజకీయ నియామకాలు: 

     క్రియాశీల రాజకీయాల్లో ఉన్నవారిని, కేంద్ర అధికార పార్టీకి చెందినవారిని గవర్నర్లుగా నియమించడం వల్ల పక్షపాత వైఖరి పెరుగుతోంది.

ఆర్టికల్ 356 దుర్వినియోగం: 

     రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ అమలు విఫలమైందనే నెపంతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను రద్దు చేయడం.

ఆర్థిక అసమానతలు: 

     పంపిణీలో కేంద్రంపై రాష్ట్రాలు ఆధారపడాల్సి రావడం, కేంద్రం నిధుల విడుదలలో వివక్ష చూపడం.

అధిగమించే మార్గాలు (పరిష్కారాలు):

సర్కారియా కమిటీ సిఫార్సులు: 

సర్కారియా కమీషన్ సూచించినట్లు గవర్నర్‌గా నియమితులైన వ్యక్తి ఆ రాష్ట్రానికి చెందినవాడు కాకూడదు మరియు క్రియాశీల రాజకీయాలకు దూరంగా ఉన్న ప్రముఖుడై ఉండాలి. గవర్నర్ నియామకంలో రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిని సంప్రదించాలి.

సహకార సమాఖ్య స్ఫూర్తి: 

కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఒకరి అధికార పరిధిని మరొకరు గౌరవించుకుంటూ సాగాలి.

5. ఆర్టికల్ 256, 257 మరియు 263 అమలులో గవర్నర్ పాత్ర పరిధి:

భారత రాజ్యాంగంలోని ఈ మూడు ఆర్టికల్స్ కేంద్ర-రాష్ట్రాల పరిపాలన, సమన్వయ సంబంధాలను సూచిస్తుంది:

ఆర్టికల్ 256 (కేంద్రం అమలులో ఉంది): 

ఆర్టికల్ 256 (కేంద్రం అమలులో ఉంది): పార్లమెంట్ చట్టాలను రాష్ట్రాలు తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దీనిని పాటిస్తున్నాయో లేదో నిర్వహించే బాధ్యత గవర్నర్‌పై ఉంటుంది. ఒకవేళ రాష్ట్రం విఫలమైతే గవర్నర్ కేంద్రానికి నివేదిక ఇస్తారు.

     ఇక్కడ రాష్ట్రాల కార్యనిర్వాహక అధికారం అనేది పార్లమెంట్ చేసిన చట్టాలు మరియు రాష్ట్ర చట్టాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి.

     అంటే రాష్ట్రాలు పార్లమెంట్ చట్టాలకు విరుద్ధంగా లేదా రాష్ట్ర చట్టాలను ఉల్లంఘించే విధంగా వ్యవహరించలేవు.

     కేంద్ర కార్యనిర్వాహక అధికారం అనేది రాష్ట్రాల కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని నియంత్రించగలదు.

     భారత ప్రభుత్వానికి అవసరమైన చోట్ల, రాష్ట్రాలకు ఆదేశాలు ఇవ్వవచ్చు. అయితే ఈ ఆదేశాలు యూనియన్ చట్టాలకు అనుగుణంగా ఉండాలి.

 ఆర్టికల్ 256 యొక్క ప్రాముఖ్యత :

రాష్ట్రాల స్వతంత్రత: 

     ఆర్టికల్ 256 అనేది రాష్ట్రాలకు కొంత స్వతంత్రతను కల్పిస్తుంది. అయితే అవి యూనియన్ చట్టాలకు కట్టుబడి ఉండాలి.

సమాఖ్య నియమాలు:

     ఇది యూనియన్ మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల పంపిని నిర్వహిస్తుంది కనుక దేశం ఒక సమాఖ్య రాష్ట్రంగా కొనసాగుతుంది.

ఆర్టికల్ 257 (రాష్ట్రాలపై కేంద్రం నియంత్రణ): 

ఆర్టికల్ 257 (రాష్ట్రాలపై కేంద్రం నియంత్రణ): జాతీయ భద్రత, కమ్యూనికేషన్ సాధనాలు (రైల్వేలు, జాతీయ సంస్థలు) రక్షణ విషయంలో రాష్ట్రాలకు కేంద్రం ఆదేశాలు ఇవ్వవచ్చు. ఇక్కడ కూడా గవర్నర్ కేంద్రానికి, రాష్ట్రానికి మధ్య సమన్వయకర్తగా వ్యవహరిస్తున్నారు.

     దీని ప్రకారం, కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య కార్యనిర్వాహక మరియు పరిపాలనా సంబంధాలు సజావుగా సాగేలా చూడటం ఈ ఆర్టికల్ ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. 

     రాష్ట్రాల అధికారాలపై పరిమితి : ప్రతి రాష్ట్రం తన కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని.. కేంద్ర ప్రభుత్వ కార్యనిర్వాహక అధికారానికి ఎటువంటి ఆటంకం కలిగించని లేదా నష్టం వాటిల్లకుండా వినియోగించుకోవాలి. 

     ఈ విషయంలో రాష్ట్రాలకు అవసరమైన ఆదేశాలు జారీ చేసే అధికారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉంది.

జాతీయ లేదా సైనిక ప్రాముఖ్యత :

      జాతీయంగా సైనిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన సమాచార మార్గాలను (రహదారులు, జలమార్గాలు) నిర్మించడం మరియు వాటిని నిర్వహించడం గురించి కూడా కేంద్రం లేదా రాష్ట్రాలకు ఆదేశాలు జారీ చేయవచ్చు. కేంద్రం జారీ చేసింది (కమ్యూనికేషన్ మార్గాల నిర్మాణం లేదా రైల్వేల రక్షణ) కారణంగా రాష్ట్రానికి అదనపు ఖర్చు అయితే , ఆ కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రానికి చెల్లించాలి. ఈ చెల్లింపుల విషయంలో ఏదైనా వివాదం తలెత్తితే, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియమించిన మధ్యవర్తి సమస్యను పరిష్కరిస్తారు.

ఆర్టికల్ 263 (అంతర్-రాష్ట్ర కౌన్సిల్ - ఇంటర్-స్టేట్ కౌన్సిల్): 

ఆర్టికల్ 263 (అంతర్-రాష్ట్ర కౌన్సిల్ - ఇంటర్-స్టేట్ కౌన్సిల్): కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య వివాదాలను ఏర్పాటు చేయడానికి, సమన్వయానికి రాష్ట్రపతి ఒక శాశ్వత కౌన్సిల్‌ను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. సర్కారియా కమీషన్ ప్రమాణాల ప్రకారం ఏర్పాటైన ఈ కౌన్సిల్ నిర్ణయాలను అమలు చేయడంలో, ప్రాంతీయ మండల (జోనల్ కౌన్సిల్స్) సమావేశాల్లో గవర్నర్ కీలక పాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది.

     సమాఖ్య వ్యవస్థ అనేది ఒక రథం లాంటిది. కేంద్రం, రాష్ట్రాలు ఆ రథానికి ఉన్న రెండు చక్రాలు. ఏ ఒక్క చక్రం దెబ్బతిన్నా దేశ ప్రగతి కుంటుపడుతుంది.

     గవర్నర్ పదవి అనేది కేంద్రాధికారాన్ని రాష్ట్రాలపై రుద్దే 'రాజకీయ పీఠం' కాకూడదు అది సమాఖ్య స్ఫూర్తిని కాపాడే 'రాజ్యాంగ రక్షణ కవచం' కావాలి. 

     గవర్నర్లు కేవలం కేంద్రం వైపో, లేదా స్థానిక రాజకీయాల వైపో మొగ్గు చూపకుండా......రాజ్యాంగానికి మాత్రమే జవాబుదారీగా వ్యవహరించినప్పుడే భారతదేశ ప్రజాస్వామ్యం మరింత పరిఢవిల్లుతుంది. "నియంతృత్వ నియంత్రణ కాదు... నిష్పక్షపాత సమన్వయం" మాత్రమే దేశాన్ని అఖండ ప్రగతి పథంలో నడిపించగలదు.

     కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య ఒక వారధిలా పనిచేస్తూ, రాజ్యాంగ బద్ధంగా పాలన సాగేలా చూడటం గవర్నర్ ముఖ్య విధి. కానీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, గవర్నర్లకు మధ్య ఘర్షణ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే కొన్ని ముఖ్యమైన సంఘటనలకు ఈ పేరాను క్లిక్ చేయండి.

    మీ అమూల్యమైన సలహాలు సూచనలు అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు 🌹