Sarkaria Commission Report: Centre-State Relations & Governor’s Role/murthyadvise.blogspot.com

   

   భారతదేశ సమాఖ్య వ్యవస్థ (ఫెడరల్ సిస్టమ్) చరిత్రలో, కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య బంధాన్ని సమీక్షించడానికి వేయబడిన మొట్టమొదటి, అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన కమీషన్ 'సర్కారియా కమీషన్'. 

     1980ల నాటి రాజకీయ సంక్షోభాలు (ప్రాంతీయ పార్టీల రాష్ట్రాల ప్రభావంలో పెరగడం), కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య పెరిగిన ఘర్షణ వాతావరణం నేపథ్యంలో ఈ కమీషన్ నివేదిక ఇచ్చిన నేటికీ భారత రాజ్యాంగ పరిధిలో ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.

      బ్లాగ్ పాఠకుల కోసం రాజ్యాంగ నిబంధనలు (కథనాలు), కమీషన్ ఏర్పాటు వెనుక గల కారణాలు, సభ్యులు మరియు గవర్నర్ పాత్రపై పూర్తి వివరాలను ఇక్కడ వివరిస్తున్నాను.

1. ఈ కమీషన్‌ను ఎందుకు ఏర్పాటు చేశారు? (ఎందుకు స్థాపించబడింది?):

     1960ల చివర నుండి భారతదేశంలో ప్రాంతీయ పార్టీల బలం పుంజుకుంది. రాష్ట్రంలో మరియు సెంట్రల్ లో వివిధ పార్టీలు అధికారంలోకి రావడం వల్ల తీవ్ర ఘర్షణలు మొదలయ్యాయి. 

     ముఖ్యంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అన్ని అధికారాలను తన గుప్పిట్లోనే ఉంచుకుంటూ రాష్ట్రాల స్వయం ప్రతిపత్తిని దెబ్బతీస్తోందనే ఆరోపణలు వచ్చాయి.

     ప్రతిపక్షాలు అధికారంలో ఉన్న రాష్ట్రాలలో గవర్నర్ వ్యవస్థను కేంద్రం రాజకీయ ఆయుధంగా వాడుకుందనే విమర్శలు పెరిగాయి.

     ఈ నేపథ్యంలో, కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య ఉన్న అధికారాల పంపిణీని సమీక్షించి, 1983లో అప్పటి ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వం ఈ కమీషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది.

2. ఈ కమిషన్‌లోని సభ్యులు ఎవరు?

     ఇది ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన ఉన్నత స్థాయి కమీషన్.  

     అధ్యక్షుడు: 

     న్యాయమూర్తి రంజిత్ సింగ్ సర్కారియా (RS సర్కారియా) సుప్రీంకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తి 

    ఇతర సభ్యులు: 

1. శ్రీ బి. శివరామన్: కేంద్ర ప్రభుత్వ మాజీ కేబినెట్ కార్యదర్శి.

2. డాక్టర్ ఎస్.ఆర్. సేన్ (డా. SR సేన్): ప్రముఖ ఆర్థికవేత్త.

      దాదాపు 5 ఏళ్ల పాటు దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో విస్తృతంగా పర్యటనలు చేసిన తర్వాత , 1988లో 247 అంశాలతో కూడిన తుది నివేదికను సమర్పించారు.

3. కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య లోపాలు ఏమని చెప్పింది? (గుర్తించిన లోపాలు):

     భారత సమాఖ్యలో ప్రధానంగా ఈ క్రింది లోపాలు ఉన్నాయని సర్కారియా కమీషన్ గుర్తించింది:

అతి-కేంద్రీకరణ (ఓవర్-కేంద్రీకరణ): 

     అధికారాలన్నీ కేంద్రం వద్దే కేంద్రీకృతమవడం వల్ల సమాఖ్య స్ఫూర్తి దెబ్బతింటోందని భావించింది .

ఆర్టికల్ 356 రాజకీయ దుర్వినియోగం: 

     రాష్ట్రాల్లో ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన ప్రతిపక్ష ప్రభుత్వాలను కూల్చివేయడానికి కేంద్రం ఈ నిబంధనను విచ్చలవిడిగా వాడుతోందని తప్పుపట్టింది.

ఆర్థిక పరాధీనత (ఆర్టికల్ 270, 272): 

     పన్నుల వాటా పంపిణీలో రాష్ట్రాలకు న్యాయం జరగకపోవడం వల్ల, ఆర్థిక వనరుల కోసం రాష్ట్రాలు పూర్తిగా కేంద్రంపై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది.

ఏజెంట్లుగా గవర్నర్లు: 

     గవర్నర్లు రాజ్యాంగబద్ధమైన తటస్థ పాత్రను విస్మరించి, అధికార పార్టీ ప్రతినిధులుగా ప్రవర్తిస్తున్నారని స్పష్టం చేసింది.

4. గవర్నర్ పాత్ర మరియు రాజ్యాంగ ఆర్టికల్స్ పై కమీషన్ నియంత్రణలు:

     గవర్నర్‌పై సర్కారియా కమీషన్ చేసిన సూచనలు దేశ రాజకీయాల్లో అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నాయి.

గవర్నర్ నియామకం (ఆర్టికల్ 155): 

     గవర్నర్‌ను నియమించే ముందు కేంద్ర ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా ఆ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిని సంప్రదించాలి. గవర్నర్ పేరును సూచించడానికి ప్రధాని అధ్యక్షతన ఒక స్క్రీనింగ్ కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి. దీనికోసం రాజ్యాంగంలో స్పష్టమైన నిబంధనలు ఉండాలి.

     గవర్నర్‌గా నియమించబడే వ్యక్తి రాష్ట్రానికి చెందినవాడు కాకూడదు (రాష్ట్రానికి వెలుపలి వ్యక్తి అయి ఉండాలి). 

     సమాజంలో ఏదైనా ఒక రంగంలో పేరు ప్రఖ్యాతులు సంపాదించిన ప్రముఖుడై ఉండాలి. అలాగే, ఇటీవలి కాలంలో క్రియాశీల రాజకీయాల్లో పాల్గొనకూడదు. పదవి విరమణ అనంతరం రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశం లేదు కాబట్టి ప్రెసిడెంట్, వైస్ ప్రెసిడెంట్ పదవికి పోటీ చేసే అవకాశం కల్పించాలి.

     గవర్నర్ ను ఎంపిక చేసేముందు అల్ప సంఖ్యాక వర్గాల వారికి సముచిత ప్రాధాన్యతను కల్పించాలి.

     శాసన సభకు సభ్యుల నియామకం విషయంలో గవర్నర్ కు విచక్షణ అధికారం ఉండకూడదు. రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వానికి మెజారిటీ ఉందో లేదో తేల్చాల్సింది అసెంబ్లీ వేదికపైనే (ఫ్లోర్ టెస్ట్) అంతేకాని, గవర్నర్ తన సొంత ఛాంబర్‌లో నిర్ణయించకూడదు. గవర్నర్ తన విచక్షణ అధికారాన్ని గత్యంతరం లేని పరిస్థితుల్లో చిట్టచివరి అస్త్రంగా వినియోగించాలి.

     ఏదైనా ఒక రాష్ట్రంలో తన పరిపాలన కొనసాగే పరిస్థితి లేనప్పుడు గవర్నర్ విధాన సభను రద్దు చేయకుండా రాష్ట్రపతి పాలనకు సిఫార్సు చేయాలి.

     ఏదైనా రాష్ట్రంలో రాజకీయ సంక్షోభం ఏర్పడినప్పుడు, ప్రభుత్వ పని చేయలేని పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు, కేంద్ర ప్రభుత్వ రాజ్యాంగపరమైన ఆదేశాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దిక్కరించినప్పుడు మాత్రమే రాష్ట్రపతి పాలన విధించాలి. అంటే చివరి అస్త్రంగా (చివరి రిసార్ట్) మాత్రమే ఆర్టికల్ 356ను ఉపయోగించాలి. రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం దీనిని వాడకూడదు.

     గవర్నర్ విశ్వ విద్యాలయం ఛాన్సలర్ గా వ్యవహరించేటప్పుడు స్వతంత్రంగా వ్యవహరించవచ్చు.

పదవి కాలం రక్షణ (ఆర్టికల్ 156): 

     రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వం మారిన ప్రతిసారీ రాష్ట్రాల్లో గవర్నర్లను తొలగించే సంప్రదాయాన్ని ఆపాలి. అసాధారణ పరిస్థితులు, దేశ భద్రతకు ముప్పు వాటిల్లినప్పుడు తప్ప, మిగిలిన సమయాల్లో గవర్నర్‌కు 5 సంవత్సరాల స్థిరమైన పదవీ కాలాన్ని ఇవ్వాలి.

బిల్లుల నిలిపివేత (ఆర్టికల్ 200): 

     రాష్ట్ర శాసనసభలు ఆమోదించిన బిల్లులను గవర్నర్లు రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం (ఆర్టికల్ 201 కింద) పంపేటప్పుడు రాజకీయం చేయకూడదు. కేవలం రాజ్యాంగ ఉల్లంఘన జరిగితేనే రాష్ట్రపతికి పంపాలి.

5. ఇతర ముఖ్యమైన ఆర్టికల్స్ పై కమీషన్ చేసిన సూచనలు :

ఉమ్మడి జాబితా (7వ షెడ్యూల్): 

     రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న 'ఉమ్మడి జాబితా' మీద చట్టాలు చేసేటప్పుడు, చట్టం వల్ల ప్రభావితం అయ్యే రాష్ట్రాలతో సంప్రదింపులు జరిపిన రాష్ట్రాల అభిప్రాయాలు, వాటి ప్రయోజనాలను తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలి.

అంతర్-రాష్ట్ర మండలి (ఆర్టికల్ 263): 

     కేంద్ర, రాష్ట్రాల మధ్య వచ్చే వివాదాలను మెరుగుపర్చడానికి, చర్చల ద్వారా పరిష్కరించుకోవడానికి ఆర్టికల్ 263 ప్రకారం ఒక శాశ్వత 'అంతర్-రాష్ట్ర మండలి' (ఇంటర్-స్టేట్ కౌన్సిల్) ని ఏర్పాటు చేయాలి. (1990లో మొదటిసారి ఇంటర్-స్టేట్ కౌన్సిల్ ఏర్పాటు చేయబడింది).

అఖిల భారత సేవలు (ఆర్టికల్ 312): 

     IAS, IPS వంటి అఖిల భారత సేవలు దేశ సమగ్రతకు, పరిపాలనా ప్రమాణాలకు ఎంతో అవసరం. కాబట్టి వీటిని రద్దు చేయాలనే కొన్ని రాష్ట్రాల డిమాండ్లను కమీషన్ తిరస్కరించింది, ఈ ఉద్యోగుల మీద రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు క్రమశిక్షణ చర్యలు తీసుకోకూడదని చెప్పింది. 

     అఖిల నూతన సౌకర్యాలను ఏర్పాటు చేయాలని కోరింది. పైగా వీటిని ఇంకా బలోపేతం చేయాలని సూచించింది. 

ఆర్థిక సంబంధాలు:

     కేంద్రం ఇచ్చిన వనరులను దుర్వినియోగం చేసినట్లయితే రాష్ట్రాలను శిక్షించే విధంగా చర్యలు తీసుకోవచ్చు.

     బ్యాంకు ల నుండి ఒక సంవత్సర కాల వ్యవధికి అప్పు తీసుకునే హక్కు రాష్ట్రాలకు ఉండాలి. విపత్కర పరిస్థితుల్లో కాల పరిమితి లేని రుణాలను రాష్ట్రాలకు అందించాలి.

     ఆర్థిక సంఘం సూచించిన పద్ధతిలో రైల్వే ప్రయాణికుల నుండి వచ్చిన ఆదాయంలో రాష్ట్రాలకు వాటా కల్పించాలి. కార్పొరేషన్ పన్నులో కొంత బాగా అన్ని రాష్ట్రాలకు ఇవ్వాలి.

     వివిధ రాష్ట్రాలనుండి నిపుణులను ఆర్థిక సంఘంలో నియమించి వారి సేవలను ఉపయోగించుకోవాలి. జాతీయ అభివృద్ధి మండలి పేరును జాతీయ ఆర్థిక అభివృద్ధి మండలిగా మార్చాలి. 

     ప్రసార భారతికి స్వయం ప్రతిపత్తి కల్పించాలి.

     ప్రజాస్వామ్య వికేంద్రీకరణలో భాగంగా స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థలకు నియమబద్ధంగా ఎన్నికలు నిర్వహించాలి.

     శాంతి భద్రతలు క్షీణించినప్పుడు ఆయా రాష్ట్రాలు కోరితే కేంద్రం సాయుధ బలగాలను పంపవచ్చు.

     భారత్ లో త్రీ బాషా సూత్రాన్ని అన్ని రాష్ట్రాలలో తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి.

     శాసనమండలి రద్దు లేదా ఏర్పాటు విషయంలో పార్లమెంట్ నిర్ణీత సమయంలోనే తన అభిప్రాయాన్ని తెలియజేయాలి.

     గనులకు సంబంధించిన విషయాలలో రాష్ట్రాల అభిప్రాయాన్ని కూడా తీసుకోవాలి.

     జాతీయ వ్యవహారాల విషయంలో కేంద్రం, రాష్ట్రాలు తరచుగా సంప్రదింపులు జరపాలి.

     జోన్ల కౌన్సిల్ లని పునర్వ్యవస్థీకరించాలి.

     భారత దేశం యొక్క సమిష్టి సంస్కృతి ని సంరక్షించేందుకు జాతీయ కార్యక్రమాలను ప్రాంతీయ భాషల్లో ప్రసారం చేయాలి.

6. ఈ జాగ్రత్తలు పాటిస్తే దేశ ప్రగతి ఎలా ఉంటుంది? (భవిష్యత్తు మీద ప్రభావం):

     సర్కారియా కమీషన్ సూచనలను అక్షరాలా పాటిస్తే దేశంలో సమూల మార్పులు వస్తాయి.

సహకార సమాఖ్య విధానం (సహకార సమాఖ్య): 

     కేంద్రం-రాష్ట్రాల మధ్య 'పోటీ' వైఖరి పోయి ' సహకారం ' పెరుగుతుంది. ఇరు ప్రభుత్వాలు ఒకరినొకరు గౌరవించుకుంటూ దేశాభివృద్ధికి కలిసి పనిచేస్తాయి.

రాజకీయ స్థిరత్వం: 

     గవర్నర్ల ఏకపక్ష జోక్యం, ఆర్టికల్ 356 భయం తగ్గడం వల్ల రాష్ట్రాల్లో ప్రభుత్వాలు స్థిరంగా, భయం లేకుండా ఐదేళ్ల పాటు పరిపాలన సాగించగలవు.

జాతీయ సమగ్రత: 

     ప్రాంతీయ ఆకాంక్షలను, రాష్ట్రాల హక్కులను కేంద్రం గౌరవించినప్పుడు దేశం నుండి విడిపోవడానికి అసంతృప్తి ధోరణులు తగ్గి, దేశ ఐక్యత మరింత బలపడుతుంది.

     సర్కారియా కమీషన్ అనేది భారత రాజ్యాంగ బంధాన్ని కేంద్ర-రాష్ట్రాల పెనవేసే ఒక అద్భుతమైన దిక్సూచి. 

     కమీషన్ తన నివేదికలో పేర్కొన్నట్లు, "బలమైన కేంద్రం ఉండాలి.. కానీ అది బలమైన రాష్ట్రాల పునాదుల మీద మాత్రమే నిర్మితమవ్వాలి". 

     కమిషన్ సూచించిన రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని, ఆర్టికల్స్ నిబంధనలను నిష్పాక్షికంగా అమలు చేసినప్పుడే భారతదేశం నిజమైన సమాఖ్య వైభవంతో ప్రపంచంలోనే అగ్రగామిగా నిలబడగలదు.

     మీ విలువైన సందేశాలను కామెంట్ బాక్స్ లో తెలియచేయండి. ధన్యవాదాలు 🌹🌹