Lokayukta Investigation on CM: Governor's Discretionary Powers & Article 163/murthyadvise.blogspot.com

 

పదవిలో ఉన్న సీఎం పై లోకాయుక్త విచారణ: గవర్నర్ అధికారాలు & రాజ్యాంగ వివాదాలు

     పదవీలో ఉన్న ముఖ్యమంత్రి (CM) పై లోకాయుక్త విచారణ చేయవచ్చా? అనే విషయంపై ప్రస్తుతం దేశంలో పెద్ద చర్చ నడుస్తోంది. 

     గతంలో కర్ణాటక సీఎం పై "ముడా" (MUDA - మైసూర్ అర్బన్ డెవలప్‌ అథారిటీ) ఆస్తుల కేటాయింపుల విషయంలో అవినీతి ఆరోపణలు వచ్చాయి. 

     ఆ రాష్ట్ర గవర్నర్ తన విచక్షణ అధికారాలను (విచక్షణ అధికారాలు) ఉపయోగించి, పరిధి మీరకుండా లోకాయుక్త విచారణ చేయమని ఆదేశాలు జారీ చేశాడు.  

     దీనిని సవాల్ చేస్తూ కర్ణాటక సీఎం హైకోర్టును ఆశ్రయించగా, హైకోర్టు ఈ కేసును కొట్టివేసింది.  ఒకవేళ నిజంగానే అందులో ఏదైనా తప్పు జరిగితే, అది నిజ నిర్ధారణ అవుతుందని కోర్టు భావించింది. అంతేకాకుండా, ఒక గవర్నర్‌కు లోకాయుక్తకు ఆదేశాలు జారీ చేసే అధికారం ఉందని కూడా హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది.  

     సాధారణంగా లోకాయుక్త అనేది రాష్ట్ర చట్టం ప్రకారం పనిచేస్తుంది. కానీ ముఖ్యమంత్రి లాంటి ఉన్నత పదవుల్లో ఉన్న ప్రజాప్రతినిధులపై విచారణకు గవర్నర్, చట్టబద్ధమైన నిబంధనలను ఉపయోగించవచ్చు :

1. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 163 (విచక్షణ అధికారాలు):

     భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 163 ప్రకారం, గవర్నర్ సాధారణంగా ముఖ్యమంత్రి & మంత్రిమండలి సలహా ప్రకారం నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి.

     అయితే, ముఖ్యమంత్రిపైనే ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు మంత్రిమండలి సలహా నిష్పక్షపాతంగా ఉండదు కాబట్టి, గవర్నర్ తన స్వతంత్ర విచక్షణ అధికారాన్ని ఉపయోగించి విచారణకు అనుమతి ఇవ్వవచ్చు అని గతంలో స్పష్టం చేసింది. హైకోర్టు కూడా ఇదే పాయింట్‌ను సమర్థించింది.

2. అవినీతి నిరోధక చట్టం (PC చట్టం) - సెక్షన్ 17A: 

     అవినీతి నిరోధక చట్టం, 1988 లోని సెక్షన్ 17A ప్రకారం, ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగి లేదా ప్రజాప్రతినిధిపై అధికారిక విచారణ (ఇన్వెస్టిగేషన్) ప్రారంభించాలంటే 'సమర్థ అధికారి' (కాంపిటెంట్ అథారిటీ) ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి.

     ముఖ్యమంత్రి విషయంలో సమర్థ అధికారి రాష్ట్ర గవర్నర్ మాత్రమే. అందువల్ల గవర్నర్ ఈ సెక్షన్ కిందే లోకాయుక్త దర్యాప్తునకు ఆమోదం (సాంక్షన్/ఆమోదం) తెలిపారు.

అవినీతి వ్యతిరేక చర్యలు & చట్టబద్ధత:

     ముఖ్యమంత్రికి వ్యతిరేకంగా అవినీతి ఆరోపణలపై చర్యలు తీసుకోవాలంటే, చట్టబద్ధమైన కీలక మార్గాలు ఏమిటో మనం గమనించాలి:  

భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (BNSS), 2023: 

     గతంలో ఉన్న ఐపీసీ (IPC) స్థానంలో ఈ కొత్త చట్టాన్ని తీసుకురావడం జరిగింది. దీని ప్రకారం చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంది. 

అవినీతి నిరోధక చట్టం (అవినీతి నిరోధక చట్టం), 1988: 

     ఈ చట్టం ప్రకారం ప్రజాప్రతినిధులపై వచ్చే అవినీతి ఆరోపణలపై చట్టపరంగా ముందుకు వెళ్ళవచ్చు.  

    గతంలో మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి సంబంధించిన ఒక కేసులో సుప్రీంకోర్టు (SC) 2004లో ఒక ముఖ్యమైన తీర్పు ఇచ్చింది. ఒకవేళ గవర్నర్ తన విచక్షణా అధికారాలను ఉపయోగించకపోతే, అక్కడ 'రూల్ ఆఫ్ లా' (చట్టం యొక్క పరిపాలన) పూర్తిగా నశిస్తుందని స్పష్టం చేసింది.  

గవర్నర్ నిర్ణయాలపై విమర్శలు & రాజ్యాంగ వివాదాలు:

     కానీ ఈ మధ్యకాలంలో జరిగిన కొన్ని సంఘటనలను బట్టి చూస్తే, గవర్నర్ తీసుకునే నిర్ణయాలపై చాలా విమర్శలు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ నిర్ణయాలు ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని కూల్చే ప్రయత్నాలుగా జరుగుతున్నాయని కొందరు వాదిస్తున్నారు. విమర్శకుల ప్రకారం... గవర్నర్ తీసుకునే ఇటువంటి నిర్ణయాలు న్యాయబద్ధమైనవి కావవు, రాజ్యాంగానికి విరుద్ధమైనవి మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థకు (ఫెడరల్ స్ట్రక్చర్) విఘాతం కలిగించేలా ఉన్నాయని ఆరోపిస్తున్నారు.  

రాజ్యాంగ సూత్రం - ఆర్టికల్ 163: 

     ఆర్టికల్ 163 ప్రకారం చూస్తే, గవర్నర్... సీఎం మరియు అతని మంత్రిమండలి యొక్క సలహాలు, సూచనల మేరకే నడుచుకోవాలి. ఇటువంటప్పుడు గవర్నర్ నేరుగా లోకాయుక్తకు ఎలా బదిలీ చేస్తారు? అనే విషయంపై పెద్ద రాజ్యాంగ చర్చ నడుస్తోంది.  

చారిత్రక ఉదాహరణ (చారిత్రక పూర్వదర్శనం)

     గతంలో అనగా 1995లో, తమిళనాడు రాష్ట్రంలో అప్పటి సీఎం జయలలిత గారి అవినీతి కేసు విషయంలో అప్పటి గవర్నర్ డాక్టర్ ఎం. చెన్నారెడ్డి గారు కూడా ముఖ్యమంత్రికి వ్యతిరేకంగా చర్యలు తీసుకోమంటూ ఆదేశాలు ఇచ్చారు. 

     దీంతో జయలలిత గారు మద్రాస్ హైకోర్టును సంప్రదించడం జరిగింది. అప్పుడు ఆ కోర్టు, గవర్నర్‌కు విచక్షణా అధికారాలు ఉంటాయని తీర్పు ఇచ్చింది.  

ఆర్టికల్ 361: ఆర్టికల్ 361 ప్రకారం గవర్నర్ తాను పదవిలో ఉండగా తీసుకునేటటువంటి నిర్ణయాలకు ఎలాంటి కోర్టులకు సమాధానం చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. ఇది గవర్నర్ పదవికి ఉన్న ఒక విశేష రాజ్యాంగ భద్రత.  

లోకాయుక్త వ్యవస్థ యొక్క స్వరూపం (లోకాయుక్త నిర్మాణం):

     లోకాయుక్త అనేది చట్టబద్ధమైన సంస్థ, కానీ ఇది రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ కాదు. ఇది 'లోక్‌పాల్ మరియు లోకాయుక్తల చట్టం-2013' ద్వారా ఏర్పడింది. ఈ వ్యవస్థ రాష్ట్ర స్థాయిలో అవినీతి కేసులను దర్యాప్తు చేస్తుంది.  

నియామకం: లోకాయుక్తను రాష్ట్ర గవర్నర్ నియమిస్తారు.  

పదవీ కాలం: వీరి పదవీ కాలం 5 సంవత్సరాలు లేదా 65 సంవత్సరాల వయస్సు వచ్చేవరకు ఉంటుంది.  

పునర్నియామకం: ఒకసారి లోకాయుక్తంగా పనిచేసిన వ్యక్తిని మళ్లీ అదే పదవిలో నియమించడానికి వీల్లేదు.  

     పదవీలో ఉన్న సీఎం పై విచారణ అనేది రాష్ట్ర పరిపాలన మరియు రాజ్యాంగ వ్యవస్థల మధ్య ఉన్నతను (బ్యాలెన్స్) పరీక్షిస్తుంది. ఒకవైపు అవినీతి నిర్మూలన అవసరమైనప్పటికీ, మరోవైపు గవర్నర్ వ్యవస్థ తన విచక్షణ అధికారాలను పూర్తి బాధ్యతతో ఉపయోగించాలి. అప్పుడే 'రూల్ ఆఫ్ లా' కాపాడబడుతుంది మరియు ప్రభుత్వాల స్థిరత్వం దెబ్బతినకుండా ఉంటుంది.

ముఖ్యమంత్రి అధికారాలు పైన ఈ ఆర్టికల్ 👇👇 ను క్లిక్ చేయండి

 ముఖ్యమంత్రి అధికారాలు మరియు విధులు: భారత రాజకీయ శాస్త్ర గమనికలు (ఆర్టికల్ 163-167)

ప్రభుత్వాలు ఎలా ఏర్పడతాయి అనే అంశం ఈ క్రింది 👇👇👇👇లింక్ ను క్లిక్ చేయండి 

భారతదేశంలో ప్రభుత్వం ఎలా ఏర్పడుతుంది: హంగ్ అసెంబ్లీ & రాజ్యాంగ నియమాలు.